Referentes culturais Galegos en Portugués. Os nomes propios de "A Praia dos Afogados" de Domingo Villar na versión Portuguesa e na autotradución Española
DOI:
https://doi.org/10.21814/diacritica.6254Palavras-chave:
Tradución e autotradución, Tradución cultural, Nomes propios, Técnicas de tradución, A praia dos afogados, Domingo VillarResumo
O universo cultural galego e portugués é historicamente común mais isto non sempre se reflicte nos contactos literarios contemporáneos, pois os intercambios no espazo literario transnacional impoñen as súas propias condicións (Sapiro, 2024). Para exemplificalas tomamos como banco de probas a versión dunha obra galega contemporánea ao portugués e, alén de ver os seus condicionamentos, observamos as súas consecuencias nun aspecto cultural concreto, a versión dos nomes propios. O tratamento destes elementos supón un problema de tradución amplamente tratado no ámbito dos Estudos de Tradución (Moya, 2000, Franco Aixelá, 2022) que o/a tradutor/a literario/a debe confrontar de modo razoado e coherente, segundo o xénero literario, tipo de obra, público meta da tradución, estratexias tradutoras da editorial e a intención comunicativa do autor. Domingo Villar, un dos autores galegos contemporáneos de maior éxito comercial internacional (Galanes-Santos, 2023), adoitaba xeolocalizar física e culturalmente as súas obras en Galiza. Partindo do orixinal galego da súa obra de maior éxito, A praia dos afogados (2009), debruzámonos sobre a autotradución española (2009) e a versión portuguesa (2013) para analizarmos as estratexias de tradución dos nomes propios en ambas. Na obra orixinal figuran 189 referencias onomásticas propias, que constitúen un corpus de análise tradutolóxica acaído polo seu volume para os nosos obxectivos, dunha banda, amosar como se plasma na actualidade esa relación en ámbito internacional; doutra, determinar canto do orixinal galego se transmite ás outras culturas e, por último, estabelecer até que punto a autotradución española mediatizou a versión portuguesa deste autor galego.
Referências
Bajo Pérez, E. (2008). El nombre propio en español. Arco Libros. (Cuadernos de Lengua Española)
Ballard, M. (1993). Le nom propre en traduction. Babel, 39(4), 194–213. https://doi.org/10.1075/babel.39.4.02bal
Ballard, M. (2014). Epistémologie du nom propre en traduction. Translationes, 3(1). https://doi.org/10.2478/tran-2014-0045
Bassnett, S. (2005). Translation studies. Routledge.
Castellucci, A. (2022, 7 de marzo). Attilio Castellucci entrevista Domingo Villar. Insula europea. https://www.insulaeuropea.eu/2022/03/07/attilio-castellucci-entrevista-domingo-villar/
Cid, X. (2009). Interview. Domingo Villar, autor de Water-blue eyes (2008) “Que te traduzan é en boa medida cuestión de fortuna”. Galicia 21: Journal of Contemporary Galician Studies, A, 90–94. http://www.galicia21journal.org/A/pdf/galicia21_7_interview_villar.pdf
Cunha, C., & Cintra, L. (1984). Nova gramática do português contemporâneo. Edições Jõao Sá da Costa.
Decreto 52/2019, de 9 de mayo, por lo que se declara bien de interés cultural las técnicas constructivas de la carpintería de ribera. https://www.boe.es/buscar/doc.php?id=BOE-A-2019-10287
Delisle, J. (1993). La traduction raisonnée. Manuel d’initiation à la traduction professionnelle de l’anglais vers le français. Presses de l’Université d’Ottawa.
Domínguez, C. (2021). Mercado global sin “original”: (auto)traducción, (des) localización y disemiNación. In A. Gallego Cuiñas (Ed.), Novísimas, las narrativas latinoamericanas y españolas del siglo XXI (pp. 475–497). Iberoamericana-Vervuert.
Duarte, L.R (2010, 27 de janeiro). Porto Editora compra Sextante pelo “interesse cultural”. Jornal de Letras. https://visao.pt/jornaldeletras/letras/2010-01-27-porto-editora-compra-sextante-pelo-interesse-culturalf545854/
Franco Aixelá, J. (1996). Condicionantes de traducción y su aplicación a los nombres propios (inglés-español). Universidad de Alicante.
Franco Aixelá, J. (2022). Nombres propios. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.6370277
Frontier, A. (1997). La sémantique. Belin.
Galanes-Santos, I. (2023). Domingo Villar: traducción e impacto. Transfer, 18(1), 1–22. https://doi.org/10.1344/transfer.2023.18.40574
Galanes-Santos, I. (2024). Literatura traducida al gallego (1975–2020). Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.10944070
Galanes-Santos, I. (2025). Relación entre galego e portugués no espazo literario internacional e transnacional a través da tradución. Abriu, 14(1), pp 43–68.
García Porral, X. C. (2018). Antropoloxía do alcume: casuística nunha comunidade rural. In A. I. Boullón Agrelo (Ed.), Estudos de onomástica galega III. Os alcumes (pp. 9–32). Real Academia Galega.
Gimeno Ugalde, E. (2019). Intersecção entre os estudos ibéricos e os estudos de tradução: o exemplo da tradução da literatura catalã em Portugal. Gragoatá, 24 (49), 320–342. https://doi.org/10.22409/gragoata.v24i49
González González, M. (Dir.). (s.d.). Rubio. In Real Academia Galega, Dicionario da Real Academia Galega. Real Academia Galega. Recuperado en 6 de outubro de 2025, de https://dle.rae.es/rubio?m=form
Grass, T. (2006). La traduction comme appropriation: le cas des toponymes étrangers. Meta, 51(4), 660–670. https://doi.org/10.7202/014333ar
Grutman, R. (2009). Self-Translation. In M. Baker & G. Saldanha (Eds.), Routledge encyclopedia of translation studies (2ª ed., pp. 257–260). Routledge.
Heilbron, J. (2009). Le système mondial des traductions. In G. Sapiro (Ed.), Les contradictions de la globalisation éditoriale (pp. 253–274). Nouveau Monde.
Heilbron, J., & Sapiro, G. (2008). La traduction comme vecteur des échanges culturels internationaux. In G. Sapiro (Ed.), Translatio. Le marché de la traduction en France à l’heure de la mondialisation (Col. Culture & Société, pp. 25–44). CNRS Éditions.
Heilbron, J., & Sapiro, G. (2016). Translation: economic and sociological perspectives. In V. Ginsburgh & S. Weber (Eds.), The Palgrave handbook of economics and language (pp. 373–402).Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1007/978-1-137-32505-1_14
Hurtado Albir, A. (2017). Traducción y traductología: introducción a la traductología. Ediciones Cátedra.
Kleiber, G. (1981). Problèmes de référence: descriptions définies et noms propres. Klincksieck.
Luna Alonso, A. (2021). Traducir e internacionalizar autorías gallegas. In U. B. Shilly (Ed.), La recepción internacional de las literaturas de España (pp. 221–246). Verlag.
Mariño, M. (2018, 19 de octubre). Coñece a orixe dos alcumes galegos. Galicia Confidencial. https://www.galiciaconfidencial.com/noticia/79362-conece-orixe-alcumes-galegos
Mayoral Asensio, R. (1999). La traducción de referencias culturales. Sendebar: Revista de la Facultad de Traducción e Interpretación, 10(11), 67–88. https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=5404491
Mańczak, W. (1968). Le nom propre et le nom commun. Revue internationale d'Onomastique, 20(3), 205–218. https://doi.org/10.3406/rio.1968.1990
Melchor, B. (2025, 6 de xuño). “El último barco”, de Domingo Villar, se recreará en una serie. Faro de Vigo. https://www.farodevigo.es/gran-vigo/2025/06/06/ultimo-barco-domingo-villar-recreara-118285526.html
Molina Martínez, L. (2006). El otoño del pingüino: análisis descriptivo de la traducción de los culturemas. Publicacions de la Universitat Jaume I.
Mounin, G. (1955). Les belles infidèles. Presses universitaires du Septentrion. https://doi.org/10.4000/books.septentrion.76123
Moya, V. (2000). La traducción de los nombres propios. Ediciones Cátedra.
Nida, E. (1975). Linguistics and ethnology in translation problems. In E. Nida (Ed.), Exploring semantic structures (pp. 194–208). Wilhelm Fink Verlag.
Nord, C. (1997). Translating as a purposeful activity: functionalist approaches explained. Routledge.
Nord, C. (2009). El funcionalismo en la enseñanza de traducción. Mutatis Mutandis. Revista Latinoamericana de Traducción, 2(2), 209–243. https://doi.org/10.17533/udea.mut.2397
Núñez Sabarís, X. (2020). Cartografías da narrativa galega contemporánea. Galaxia.
Pedersen, J. (2011). Subtitling norms for television: an exploration focussing on extralinguistic cultural references. John Benjamins.
Pérez Isasi, S. & Fernandes, Â. (2020). Los estudios ibéricos: una perspectiva portuguesa. Ínsula: Revista de Letras y Ciencias Humanas, 883(884), 26–29. https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=7675540
Priberam. (s.d.). Arredores. In Dicionário Priberam da língua portuguesa. Recuperado en 6 de outubro de 2025 de https://dicionario.priberam.org/arredores
Real Academia Española. (s.d.). Rubio. In Diccionario de la lengua española. Recuperado en 6 de outubro de 2025, de https://dle.rae.es/rubio?m=form
Real Academia Española. (s.d.). Ensanche. In Diccionario de la lengua española. Recuperado en 6 de outubro de 2025, de https://dle.rae.es/ensanche?m=form
Rial Vidal, A. (2018). Os alcumes da Moureira: nomes con historia. In A. I. Boullón Agrelo (Ed.), Estudos de onomástica galega III. Os alcumes (pp. 89–104). Real Academia Galega.
Salgado, D. (2022, 18 de mayo). Muere Domingo Villar, el escritor que catapultó la novela negra gallega de la mano del inspector Caldas. elDiario.es. https://www.eldiario.es/galicia/muere-domingo-villar-escritor-catapulto-novela-negra-gallega-mano-inspector-caldas_1_8997762.html
Sánchez Zapatero, J. (2014). Domingo Villar: novela negra con sabor gallego. Signa: Revista de la Asociación Española de Semiótica, 23, 805–826. https://doi.org/10.5944/signa.vol23.2014.11758
Santoyo, J. C. (1994). Traducción de cultura, traducción de civilización. In A. Hurtado (Ed.), Estudis sobre la traducció (pp. 141–152). Universitat Jaume I. http://dx.doi.org/10.6035/EstudisTraduccio.1994.1
Sapiro, G. (2024). Qu’est-ce qu’un auteur mondial ? Le champ littéraire transnational. Seuil.
Schavelzon, G. (2022). El enigma del oficio. Memorias de un agente literario. Trama editorial.
Vaxelaire, J.-L. (2006). Pistes pour une nouvelle approche de la traduction automatique des noms propres. Meta, 51(4), 719–738. https://www.erudit.org/fr/revues/meta/2006-v51-n4-meta1442/014337ar/
Vermeer, H. (1983). Aufsätze zur Translationstheorie. Vermeer.
Villar, D. (2009). A praia dos afogados. Galaxia.
Villar, D. (2009). La playa de los ahogados. Siruela.
Villar, D. (2013). A praia dos afogados (H. Pitta, Trad.). Porto.
Witte, H. (2005). Traducir entre culturas. La competencia cultural como componente integrador del perfil experto del traductor. Sendebar: Revista de la Facultad de Traducción e Interpretación, 16, 27–58. https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=6428968
Downloads
Publicado
Como Citar
Edição
Secção
Licença
Direitos de Autor (c) 2025 Iolanda Galanes-Santos, Blanca Miranda-Rodas

Este trabalho encontra-se publicado com a Creative Commons Atribuição-NãoComercial 4.0.






